Rasim Acar

1-4 Nisan 2010 tarihleri arasında gerçekleşen GAS TURKEY 2010 fuarı CNG, LPG, LNG ve sınai gazlar sektörü için önemli ürünlerin tanıtıldığı, alıcı ve satıcıların buluştuğu başarılı bir organizasyon olmuştur. Katılımcılar ve ziyaretçiler açısından ürünler üzerinde bilgi paylaşımı yapılmış ve ziyaretçilerin bilgileri tazelenmiş ve işlerin güncel durumları görüşülmüştür. Dağıtım kanalı ve hedef kitlesi aynı olan CNG ve LPG sektörü ilgilileri yenilikleri, pazarın geleceğini ve sorunları firmaların yetkilileri ile görüşme imkanı bulmuşlardır. Türkiye LPG sektöründe Dünyanın birçok ülkesini şaşırtan bir başarı grafiği sağlamıştır. Halen Dünyadaki 11 milyon aracın 2 milyon civarındaki payı Türkiye’nindir. Alternatif yakıt kültürü yerleşmiştir. Bu başarının kaynağına bakarsak 1995 yılında ilk başlayan LPG istasyonunun müşterileri normal benzinin yarı fiyatına LPG kullanarak tasarruf sağlamaktaydılar. Çevre, emisyon değerleri, partikül zararları ve ozon tabakasını kimse dikkate almıyordu. Bugün gelinen noktada da yine yüksek akaryakıt fiyatlarımız karşısında aynı davranış ile LPG otogaz tercih ediliyor.

CNG ise Dünyada en çok emisyon değerleri nedeniyle tercih edilmektedir. KYOTO anlaşmasının emisyon hükümleri katıdır. Halen görüşmeleri devam eden KOPENHAG sürecinin tarafları eksoz emisyon değerlerini daha da düşürmeye çalışmaktadırlar. Bir başka katı uygulama ise KYOTO tarafı olmayan KALİFORNİYA-ABD emisyon değerleri ve CNG sistemleri güvenlik standartları uygulamasıdır. CNG araç uygulamaları bu düzenlemelerde en başarılı yakıttır. Halen Kaliforniya eyaletinde öğrenci servis araçları CNG ile çalışmaktadır.

Avrupa Birliği 2003 direktifi ile 2020 yılında araç parkının yüzde 10‘unun CNG yakıtlı araçlardan oluşmasını hedef göstermiştir. Birleşmiş Milletler tüzüğü olan ECE R 110 düzenlemesi ve bir uluslararası standart olan ISO 11439 CNG sistemlerinde katı kurallar getirmiştir. CNG sistemlerinin en önemli parçası olan yakıt tüplerinin Avrupa için çalışma ve dolum basınçları 200 ve 260 bar olarak tespit edilmiştir. CNG sisteminin riskler karşısındaki testleri standardizasyon ve 3′üncü kişi kuruluşları tarafından ağır kurallara bağlanmıştır ve uygulamalar hassasiyetle yapılmaktadır. Araçların karşılaşma ihtimali en küçük risklerinde dahi yüzde 100 örneklemeler ile testler yapılmaktadır. CNG’li araç yangında kaldığında 110’C ısıda tüpler içindeki doğalgazı ani olarak boşaltmakta ve doğalgaz yanmadan hızla yükselmekte ortamdan uzaklaşmaktadır. Ani olarak CNG boşaltılması bir taraftan yüzde 5-15 arası olan yanma aralığının daha üzerinde zengin ve baskın doğalgazın ortama yayılmasını sağlamakta diğer taraftan hızla boşalan doğalgaz çok fazla soğumakta ve 600’C yanma ısısının çok altında havaya karışmaktadır. Havadan hafif olan doğalgaz bu nedenler ile yangının içinden yanmadan hızla yükselmektedir. CNG sistemleri mükemmel özellikleri ve yüksek güvenilirlikleri ile LPG sistemlerine göre üstünlüklere sahiptir. Hidrojen dolum istasyonları teknolojik birliktelik nedeniyle CNG istasyonları içinde kurulmaktadır.

Hidrojenin yakıt olarak mükemmelliğinden bahsederken CNG’ de 200 bar olan basıncın hidrojende otobüsler için 350 bar, binek araçlar için 700 bar olduğunu bilmemiz gerekmektedir.

Ülkelerin doğalgazlı araçlara (NGV) yönelmeleri sadece kendi doğalgazları olmasına bağlanamaz. Arjantin, Brezilya ve Pakistan gibi bazı ülkeleri bu sınıfa sokabiliriz. Aşağıdaki bazı ülkelerin kendi doğalgaz kaynakları olmadığı halde CNG pazarları gelişmiştir.

Burada görülen Almanya gibi ülkeler doğalgaz kaynakları olmadığı halde arz güvenliğini yaptıkları güçlü anlaşmalar destekleyerek CNG kullanmak için uzun vadeli planlar yapmaktadırlar. Almanya, 1000 adet CNG istasyonu planlamış ve halen 835 adedi kurulmuştur. Alman Otomotiv sektörü firmaları her marka ve modelde CNG’ li araç üretmektedir. Türk Otomotiv sektöründe 4 firma (MAN, BMC, TEMSA ve OTOKAR) muhtelif büyüklükte CNG’ li otobüs üretmektedir. TOFAŞ ise yılda 35 bin adet Doblo ve Fiorino üretmektedir. Halen birçok firmamız da prototip çalışması yapmaktadır.

CNG pazarının son yıllarda hızla gelişmesinde çok hafif tüplerin ticari pazara girmesi ve CNG kompresörlerinde yüksek teknolojinin uygulanması önemli eşiklerdir. 2005 yılı sonunda 4,8 milyon adet olan CNG araç miktarı 4 yıl aradan sonra yüzde 233 artışla 11,2 milyon adede ulaşmıştır. Bu miktar 400 bin otobüs ve 224 bin kamyonu da içermektedir. Dünya LPG araç parkı da 11 milyon adet kadardır.

CNG kompresörlerinde teknolojinin geldiği son nokta 300 m3 CNG’ nin 4 dakikada doldurulmasıdır. 12m. şehiriçi otobüs 300 m3 CNG ile 650-700 km menzile sahip olmaktadır.

CNG’ nin geleceğin yakıtı olarak kabul edilmesi LPG, Benzin ve dizele göre mükemmel emisyon değerleri ve sıfır partikül miktarı nedeniyledir. CNG, 128 oktan özelliği ile en az vuruntu, çok az titreşim ve doğal hali gaz olduğu için sıfır yanmamış yakıt minimumdur. Partikül miktarı da sıfırdır ve halk sağlığı açsından sadece bu nedenle bile tercih edilmektedir. Bu özellikler, uzayan yağ değişim süresi, azalan bakım gideri, aracın daha az yıpranması demektir.

Araçlarda kullanılan yakıtlar kalori değeri ile karşılaştırılmamaktadır. Yolda kullanıma göre karşılaştırma değerleri (katsayılar) kullanılmaktadır. Bu değerlerin en bilineni ABD GGE (Gasoline Gallon Equivalent) sistemidir. Buna göre eşitlik (aynı yolu yapacak miktar):

1 m3 CNG = 1,00 lt Motorin
1 m3 CNG = 1,35 lt LPG
1 m3 CNG = 1,05 lt Benzin

Buna göre LPG fiyatı 2,0 TL/lt ise bunu 1,35 ile çarparsak 2,7 TL yapmaktadır. Bu değeri CNG nin 1,75 TL//m3 fiyatı ile karşılaştırırsak LPG ve CNG arasında farkı bulabiliriz.

CNG’ nin diğer yakıtlara göre verimlilikte üstünlüğünün olduğu teknoloji ve bilim çevreleri tarafından tüm konferanslarda açıklanmaktadır.

LPG ve CNG teknolojileri bazı benzinli araç kitlerinde birleşmekte ve aynı regülatör sistemi hem LPG hem de CNG ile kullanılmaktadır. Bu teknoloji pazarda yayıldıkça yakın zamanda CNG’ nin yayılmasında destekleyici olacaktır.

Rasim Acar
ODİDER / NGVATURK
Oto Doğalgaz İstasyonları Derneği
Genel Başkanı
www.odider.org